PRZESŁANKI ROZWODU
Przesłankami żądania rozwodu przez małżonków są według art. 56 §1 KRO trwały i zupełny rozkład pożycia. W orzecznictwie sądów sformułowanie „zupełny rozkład pożycia” jest definiowane jako utrata ogółu więzi między małżonkami w sferze duchowej, fizycznej i gospodarczej. Trwałość rozkładu oznacza natomiast, że doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, iż na tle konkretnej sprawy powrót małżonków do pożycia nie nastąpi.

Rozwód nie jest jednak dopuszczalny w wypadku zaistnienia tzw. przesłanek negatywnych tj.:

1. jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków

2. jeżeli rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego innymi niż dobro małoletnich np. gdy pozwany małżonek jest niezdolny do samodzielnej egzystencji na skutek choroby istniejącej jeszcze podczas wspólnego pożycia,

3. jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozpadu pożycia, chyba że :

• drugi małżonek wyraził zgodę na rozwód
• drugi małżonek nie wyraził zgody na rozwód, ale jego odmowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

POZEW
Pozew powinien zawierać co najmniej następujące dane:

1. imię, nazwisko i dokładny adres powoda, czyli osoby domagającej się orzeczenia rozwodu;

2. imię, nazwisko i dokładny adres pozwanego, czyli drugiego małżonka.

W pozwie należy określić czego powód żąda, tj.:

1. orzeczenia rozwodu i z czyjej winy, ewentualnie bez orzekania o winie;

2. orzeczenia o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi;

3. orzeczenia o alimentach dla wspólnych małoletnich dzieci.

Ponadto można żądać orzeczenia o:

1. podziale majątku wspólnego;

2. sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków;

3. eksmisji jednego z małżonków ze wspólnego mieszkania.

Pozew powinien zawierać uzasadnienie, w którym należy wskazać przyczyny wystąpienia o rozwód.

Jak wnieść pozew?
Złóż pozew w dwóch egzemplarzach i załącz:

1. odpis zupełny aktu małżeństwa,

2. odpisy aktów urodzenia dzieci, o ile są małoletnie,

3. zaświadczenie o dochodach.

POSTĘPOWANIE
Właściwym Sądem do rozpatrywania spraw rozwodowych jest Sąd Okręgowy. Sprawy rozwodowe rozpoznawane są w procesie, w postępowaniu odrębnym.

Postępowanie pojednawcze:
Jeżeli Sąd uzna, że istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa może skierować na podstawie art. 436 KPC na mediacje, zawieszając postępowanie. Zawieszenie może nastąpić tylko raz w toku postępowania. Jeżeli strony nie uzgodniły osoby mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora posiadającego wiedzę teoretyczną, w szczególności posiadającego wykształcenie z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych.

WINA W ROZWODZIE
Sąd orzekając rozwód rozstrzyga o winie rozkładu pożycia i może orzec, że:

• jeden z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, niekoniecznie pozwany
• oboje małżonkowie są winni
• na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, w tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy

Kto ponosi winę?
Ponosi ją osoba, której zachowanie przyczyniło się do powstania lub pogłębienia rozkładu. Nie określa się stopnia winy. Małżonek, który zawinił powstanie jednej z wielu przyczyn rozkładu, musi być uznany za współwinnego, chociażby drugi małżonek dopuścił się wielu i to cięższych przewinień. Nie ma znaczenia przy przypisywaniu w wyroku rozwodowym stopnia winy okoliczność, który z małżonków ponosi winę “większą”, a który “mniejszą”. W orzecznictwie SN podkreśla się, że przypisanie małżonkowi winy w powstaniu rozkładu pożycia wymaga ustalenia, iż naruszył on (w sposób umyślny lub nieumyślny) obowiązki wynikające z ustawy, a także wynikające z zasad współżycia społecznego.

Obowiązki małżonków wynikające z ustawy tj. art. 23 KRO:

• wspólne pożycie,
• wzajemna pomoc,
• wierność,
• współdziałanie dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Jakie znaczenie ma orzeczenie winy przy rozwodzie?
Orzeczenie o winie ma duże znaczenie, biorąc pod uwagę konieczność płacenia po rozwodzie alimentów na rzecz drugiego z małżonków. Zasadą jest, że małżonek uznany za wyłącznie winnego nie może żądać alimentów. Natomiast małżonek niewinny może żądać alimentów, chociażby nie znajdował się w niedostatku.

Ważne jest, że obowiązek płacenia alimentów byłemu małżonkowi wygasa:

• z chwilą zawarcia nowego małżeństwa przez otrzymującego alimenty małżonka,
• w pięć lat po orzeczeniu rozwodu, jeżeli zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia.
• Orzeczenie o winie nie ma wpływu na obowiązek płacenia alimentów na rzecz dzieci.

WYROK ROZWODOWY
W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o:

1. Władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem. Sąd ustala również wysokość kosztów utrzymania i wychowania dziecka, jakimi zostanie obciążony każdy z małżonków. Sąd uwzględnia porozumienie rodziców w tej kwestii, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Zasadą jest, że rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie.

Sąd może powierzyć władze rodzicielską:

• jednemu z rodziców, ograniczając władze rodzicielska drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.
• obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie, o którym mowa wyżej i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka.

2. sposobie korzystania przez małżonków ze wspólnego mieszkania. W wyjątkowych sytuacjach, gdy jeden z małżonków swym nagannym zachowaniem uniemożliwia wspólne mieszkanie, sąd może nakazać jego eksmisje na żądanie drugiego małżonka.

3. Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec o:

• podziale wspólnego mieszkania albo
• przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego

Orzekając o wspólnym mieszkaniu małżonków sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej.

4. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

ORZECZENIE SĄDU, A USTANIE MAŁŻEŃSTWA
Orzeczenie przez sąd rozwodu nie oznacza jeszcze ustania małżeństwa. Skutek ten następuje dopiero z chwilą, gdy orzeczenie rozwodowe stanie się prawomocne.
Wyrok sądu I instancji staje się prawomocny, gdy nie została wniesiona od niego apelacja do sądu II instancji. Apelację można wnieść w ciągu dwóch tygodni od doręczenia stronie wyroku wraz z uzasadnieniem. Jeśli zaś strona nie zażądała sporządzenie uzasadnienia (co może zrobić w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku), dwutygodniowy termin do wniesienia apelacji zaczyna być liczony po upływie tygodnia od ogłoszenia wyroku. Wyrok sądu II instancji staje się prawomocny z chwilą ogłoszenia.

NAZWISKO PO ROZWODZIE
W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa. Żaden inny organ nie jest uprawniony do przyjęcia oświadczenia. Sąd nie może również zamieścić takiego orzeczenia w samym wyroku rozwodowym. Zgodnie ze stanowiskiem SN (post. z 2.2.1978 r., IV CZ 11/78) były mąż nie może domagać się odebrania swojej byłej żonie prawa do nazwiska nabytego przez małżeństwo, jako że KRO takiej możliwości nie przewiduje.

ROZWÓD Z OBCOKRAJOWCEM
Na terytorium państw UE, albo jeżeli Polskę wiąże odpowiednia umowa międzynarodowa możliwe jest uznanie w Polsce zagranicznego wyroku orzekającego rozwód.

W sytuacji, gdy chociaż jeden małżonek ma obywatelstwo polskie właściwym do orzeczenia rozwodu jest sąd polski.

OBOWIĄZEK ALIMENTACYJNY MIĘDZY ROZWIEDZIONYMI MAŁŻONKAMI:
Świadczenia alimentacyjne między rozwiedzionymi małżonkami stanowią kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania i trwają mimo rozwodu, aczkolwiek w postaci zmodyfikowanej. Wyróżniamy dwie sytuacje:

1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku -może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego rozumieć należy potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu – odpowiedni do jego wieku i uzdolnień – prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego określają zarobki i dochody, jakie uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych sił fizycznych i zdolności umysłowych, nie zaś rzeczywiste zarobki i dochody. Dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie.

2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie:

• zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa
• przy małżonku, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.

Ważne jest, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 KRO).